نميدونم چقدر با واژه فلج مغزي و يا بيماري فلج مغزي آشنا هستيد؟

شايد شما هم مثل من فكر ميكنيد دوره اين بيماري گذشته و الان ديگه انقدر مراقبت هاي دوران بارداري و زايمان زياد شده كه كمتر بچه اي به اين مشكل دچار ميشه. اما متاسفانه فقط كافيست كه يك روز وقت بگذاريد و در كلينيك هاي كادردماني و مطب هاي متخصصين مغز و اعصاب و مراكز ارتوپدي فني شاهد تعداد زيادي از خانواده هايي باشيد كه براي مداواي فرزندانشان مراجعه كرده اند.

اما نكته قابل توجه در اين زمينه ميزان آگاهي خانواده درباره مشكلات فرزندانشان است

به نظر من افزايش آگاهي خانواده ها در مورد فلج مغزي علاوه بر متخصصين مربوط به عهده همه ماست اگر بدانيم ميتوانيم حتي به يك كودك كمك كنيم كه آثار و علائم فلج مغزي تاثير كمتري در زندگي آينده او و خانواده و اجتماع داشته باشد

درباره فلج مغزي چه ميدانيد ؟

#فلج مغزی (Cerebral  Palsy  )

فلج مغزی یک اصطلاح کلی است که گروهی از ضایعات مزمن که کنترل حرکتی فرد را مختل می کنند، شامل میشود. اختلال حرکتی ناشی از این ضایعه در سال های اولیه زندگی ظاهر می شود و معمولا با گذشت زمان بدتر نمیشود.

علایم اولیه فلج مغزی معمولا قبل از 3 سالگی ظاهر می شوند. نوزادان مبتلا به فلج مغزی اغلب در مقایسه با کودکان عادی کندتر به مراحل رشدی خویش از قبیل غلتیدن،چهاردست و پا رفتن، نشستن و غیره دست پیدا میکنند.

فلج مغزی چيست ؟ و در رابطه با این افراد چه بايد كرد ؟

فلج مغزی يك اصطلاح كلی است كه گروهی از ضايعات مزمنی كه كنترل حركتی فرد را مختل می كنند، شامل می شود. اختلال حركتی ناشی از اين ضايعه در سال های اوليه زندگی ظاهر می شود و معمولاً با گذشت زمان بدتر نمی شود.

اين بيماری در شرايط نقصان تكامل يا آسيب به مناطق حركتی مغز بوجود می آيد كه در نتيجه آن اين مناطق قادر به كنترل حركتي و وضعيت بدني (پوسچر) فرد نمي باشند.

علائم فلج مغزي :

1- سفتي عضلات يا اسپاستي سيتي

2- حركات غير طبيعي

3- اشكال در مهارتهاي حركتي درشت از قبيل راه رفتن يا دويدن

4- اشكال در مهارتهاي حركتي طريف از قبيل نوشتن يا باز و بسته كردن دكمه هاي لباس

5- اشكال در مهارتهاي ادراكي و حسي

علائم فلج مغزي از يك فرد به فرد ديگر متفاوت است و با گذشت زمان ممكن است تغيير ننمايد بعضي از افراد مبتلا به فلج مغزي ممكن است به بيماريهاي ديگر از قبيل تشنج، آسيب ذهني اختلال يادگير و تأخير رشدي نيز مبتلا باشند.

اگر چه ممكن است علائم فلج مغزي با گذشت زمان تغيير كنند اما اين بدان معني نيست كه فلج مغزي يك بيماري پيشرونده است (بدتر نمي شود). بنابراين اگر يك فرد مبتلا به فلج مغزي با گذشت زمان مشكلات او بيشتر شود، ممكن است اين مشكلات چيز ديگري غير از ضايعه فلج مغزي او باشد.

با وجود اينكه فلج مغزي يك ضايعه پيشرونده نيست اثرات فلج مغزي ممكن است در طي زمان تغيير نمايد، گاهي اوقات تعدادي از اين علائم بهبود مي يابد براي مثال كودكي كه اندام هاي فوقاني يا دستهاي او دچار اختلال است ممكن است توانايي لازم را براي نوشتن و پوشيدن لباس بدست آورد، در حالي كه در بعضي از كودكان ممكن است سختي عضلات منجر به بروز مشكلاتي در لگن و ستون فقرات شود كه نيازمند جراحي ارتوپدي باشد.

بالا رفتن سن كودكان مبتلا به فلج مغزي در صورت عدم مراقبت توانبخشي و انجام تمرينات صحيح مي تواند منجر به يك وضعيت غير طبيعي در بدن آنان شود.

فلج مغزي مي تواند منجر به ايجاد مشكلات و عوارضي از قبيل اشكال در غذا خوردن، كنترل ضعيف ادرار و موضوع و مشكلات تنفسي و زخمهاي بستر شود.

علائم اوليه فلج مغزي معمولاً قبل از 3 سالگي ظاهر مي شوند. نوزاد مبتلا به فلج مغزي اغلب در مقايسه با كودكان عادي كندتر به مراحل رشدي خويش از قبيل غلتيدن، نشستن، چهار پا رفتن، لبخند زدن و … دست پيدا مي كنند.

علل ايجاد كننده فلج مغزي

1- چند قلويي

2- آسيب به جفت كه ممكن است به رشد جنين صدمه بزند.

3- بيماريهاي عفوني انتقالي جنيني، براي مثال ايدز، چربي، سيفيليس و سوزاك

4- تغذيه نامناسب

5- قرار گرفتن در معرض مواد سمي از قبيل نيكوتين. الكل و داروها

6- ناسازگاري عامل Rh بين مادر و جنين

7- ناهنجاريهاي كروموزومي

8- بيماريهاي ژنتيكي

9- ناهنجاريها و بدشكلي هاي احتمالي مغز نوزاد

10- زايمانهاي طولاني مدت يا ناگهاني كه ذخيره اكسيژن خون كودك را دچار مشكل مي سازد و منجر به تخريب بافت مغزي مي شود.

11- سرخجه

12- ساختار كوچك لگن مادر

13- تولد نارس كودك

14- زايمان به روش سزارين

15- اثرات ضرب بيهوشي و بي حسي

16- ضربه مغزي

17- زردي و يرقان

    عواملي كه مي تواند در دوره طفوليت (در 3 سال اول زندگي) باعث ايجاد فلج مغزي شوند :

1- عفونت ها از قبيل مننژيت

2- خونريزيهاي مغزي

3- ضربه مغزي بدنبال تصادف و افتادن از بلندي و …

4- غرق شدن

روش هاي پيشگيري از بروز فلج مغزي

1- تست مادران باردار از نظر عامل Rh در صورتي كه اين عامل منفي باشد 72 ساعت قبل از زايمان مادر واكسينه  مي شود. (در صورتي كه Rh عامل فلج مغزي باشد)

2- درمان سريع كودك مبتلا به زردي به كمك روش فتوتراپي

3- انجام برنامه هاي كاهش استرس و فشار رواني مادران در دوره بارداري

4- حفاظت كودكان در مقابل ضربه ها و آسيب هاي فيزيكي به مغز خصوصا (کتک زدن کودک و ضربه به سر(ممنوع))

روش هاي تشخيصي فلج مغزي

معمولاً‌ پزشكان فلج مغزي را از طريق معاينه مهارت هاي حركتي، رفلكس و سابقه پزشكي و استفاده از آزمايش هاي متنوع ويژه اي تشخيص مي دهند.

دو روش مهم تصويربرداري براي تشخيص زود هنگام فلج مغزي وجود دارد. اين روشها به پزشك كمك مي كند كه حتي كودكاني كه مشكوك به ضايعه فلج مغزي مي باشند را از نظر تشخيص مشخص نمايد. اين دو روش عبارتند از :

1- CAT Scan يا Com puterized Axial Tomography

2- MRI يا Magnetic Resonance Imaging

در صورت عدم استفاده از روشهاي تشخيصي فوق الذكر گاهي اوقات تشخيص فلج مغزي چند ماه و حتي چند سال بطول مي انجامد. بعضي از والدين هنگامي متوجه مشكل كودك خود مي شوند كه او را از نظر رشدي پايين تر از همسالان خودش مي بينند.

انواع فلج مغزي:

 

 

 

اسپاستيك spastic

این شایعترین نوع فلج مغزی است و حدود 65 درصد بیماران را شامل میشود. محل ضایعه در این بیماران در قشر مغز است. در این نوع از بیماری عضلات سفت شده و والدین یا پزشک به سختی میتوانند مفاصل دست و پا یا حتی کمر بچه را خم و راست کنند. اگر هر دو اندام تحتانی گرفتار شوند که به آن دی پلژی اسپاستیک Spastic diplegia میگویند، هر دو یا به سمت داخل میچرخند و بچه در موقع راه رفتن پاها را بصورت ضربدری نگه میدارد.

وقتی یک سمت بدن درگیر شده باشد ( اندام فوقانی و تحتانی یک سمت از بدن) به آن همی پلژی اسپاستیک Spastic hemiplegia میگویند معمولاً شدت درگیری اندام فوقانی بیشتر است. وقتی هر چهار اندام درگیر میشوند به آن کوادری پلژی اسپاستیک Spastic quadriplegia میگویند. در این موارد ممکن است عضلات دهان و زبان هم گرفتار شوند.

فلج آتتوئید Athetoid

به این نوع از فلج مغزی دیسکینتیک Dyskinetic هم میگویند. بیست درصد بیماران مبتلا به فلج مغزی از این دسته اند که به علت آسیب به قسمت هایی در عمق مغز به نام عقده های قاعده مغز بوجود میاید. مشخصه این نوع از بیماری حرکات غیر ارادی و مکرر است که وقتی بچه میخواهد کار خاصی را انجام دهد بیشتر میشود. مثلا در موقع راه رفتن یا وقتی میخواهد چیزی را بگیرد یا وقتی میخواهد حرف بزند این حرکات غیر ارادی شدت میگیرند.

فلج آتاکسیک Ataxic

این نوع از فلج مغزی کمتر از انواع دیگر دیده میشود و محل ضایعه در مخچه است. مشکل اصلی بیماران در این نوع، حفظ تعادل است. هماهنگی بین حرکات اندام ها خوب نیست. راه رفتن ناپایدار است و انجام دادن حرکات ظریف که نیاز به هماهنگی زیاد بین حرکات عضلات دارد ( مثلاً قلم به دست گرفتن یا بستن دکمه پیراهن) مشکل میشود. در این نوع از بیماری معمولا هوش بچه طبیعی است.

فلج مخلوط Mixed

در این نوع از فلج مغزی هم علائم فلج اسپاستیک و هم علائم فلج آتتوئید وجود دارد. بعضی عضلات شل و بعضی دیگر سفت هستند. اندام هم سفت است و هم حرکات غیر ارادی انجام میدهد.

مشکلات دیگری که ممکن است کودک فلج مغزی داشته باشد:

مشکلات یادگیری: توانایی هوشی این کودکان کاملا متفاوت است.

مشکلات ادراکی: درک حس ایجاد شده از اطلاعات دریافتی است. مثلا ممکن است کودک فلج مغزی در باره عبور از موانع یا قضاوت در باره اندازه و شکل اشیا مشکل داشته باشد.

مشکلات گفتاری: اشکال در جمله سازی، درک و ابراز احساسات و یا اشکال در صحبت کردن.

مشکلات غذا خوردن و نوشیدن: اشکال در حرکت لبها و زبان و جویدن و بلعیدن غذا و نوشیدنی ها.

آبریزش دهان: کنترل ضعیف عضلات دهان.

حواس: کاهش حس لمس.

بینایی: وجود انحراف یا چرخش چشم که منجر به دوبینی یا تمرکز با یک چشم میگردد.

تشنج

روشهای مختلف درمانی برای فلج مغزی

توانبخشی شامل:

• کاردرمانی: به منظور افزایش استقلال در مهارت های حرکتی درشت و ظریف. کمک در استفاده از وسایل تطبیقی برای نشستن،ایستادن،غذا خوردن و افزایش مهارت های ذهنی.
• گفتار درمانی: تسهیل و بهبود مهارت های ارتباطی، برطرف کردن مشکلات گفتاری.
• ارتوپدی فنی:ساخت ارتوزها و اسپلینت ها جهت ایجاد ثبات در مفاصل و قرار گیری صحیح آنها و جلوگیری از کشش بیش از حد.
• درمان دارویی: جهت کنترل تشنج یا سفتی عضلانی در صورت وجود در کودک.
• جراحی: بنا بر تشخیص پزشک ممکن است جهت کاهش سفتی عضلانی جراحی بافت نرم صورت گیرد.

کودکان فلج مغزی همان سایر کودکان به محبت، توجه، عاطفه، صمیمیت و روابط دوستانه وانسانی نیازمند هستند .

اب درمانی برای کودکان فلج مغزی

همانطور که در بالا نیز اشاره شد فلج مغزی واژه ای است که گروهی از بیماری ها را که حرکت بدن و هماهنگی عضلات را متاثر می سازد توصیف می

کند. تعریف پزشکی فلج مغزی، بیماری غیر پیشرونده اما غیر قابل تغییر حرکت یا وضعیت است. رشد در مغز در اوایل بارداری شروع و تا حدود 3 سالگی ادامه می باشد. آسیب مغزی در طول این زمان ممکن منجر به فلج مغزی گردد. بسته به اینکه کدام نواحی از مغز آسیب دیده باشد. یک یا بیشتر از علائم زیر ممکن است دیده شود:

• سفتی عضله یا اسپاسم
• حرکت غیر ارادی
• تاخیر در مهارت های حرکتی درشت مثل راه رفتن و دویدن
• تاخیر یا سختی در مهارت های حرکتی ظریف مثل نوشتن یا برداشتن اجسام ریز
• شکل در درک و احساس

فوائد آب درمانی برای کودکان فلج مغزی

– کاهش وزن بدن

– کمک به حرکت

– مقاومت در برابر حرکت (تقویت حرکت)

– حمایت از کودک

– به عنوان تحریک حسی بوسیله فشار هیدروستاتیک

– محیط بازی، کودک ترجیح می دهد که کار را در قالب بازی انجام دهد زیرا بازی کردن شغل کودک است.

– محیط امن، زمانی که کودک ترس از افتادن نداشته باشد این باعث می شود که کودک تمرین خود را درست و صحیح انجام دهد.

– بهترین محیط آموزش کودک برای یادگیری الگوی طبیعی حرکت با کاهش وزن،؛ حس خوب، و بیوفیدبک حس عمقی و حمایت خوب می باشد.

ابتدا ما باید به کودک آموزش دهیم که چگونه از عهده آن برآید مثل چگونه تنفس در آب، شناور شدن، سپس شروع به آموزش همه انواع حرکات مثل نشستن، ایستادن، راه رفتن و… می کنیم.

تهیه و تنظیم:

دکترنادرعلیرضالو

دکتری تخصصی علوم شناختی

ارگوتراپیست(کادرمانگر) جسمی و ذهنی کودکان

نوروتراپیست و موسس مرکز توانبخشی جسمی و حرکتینواندیشان آویژه تبریز

 

جهت تعیین وقت ارزیابی و دریافت نوبت با شماره های کلینیک آویژه تماس 04134485515حاصل فرمایید.